Cumhuriyet Meclisi’ne Ulusal Birlik Partisi (UBP), Demokrat Parti (DP) ve Yeniden Doğuş Partisi (YDP) milletvekillerinin imzasıyla sunulan “Anayasa Değişikliğine İlişkin Yasa Önerisi” salı günü Resmî Gazete’de yayımlandı.
Yasa önerisinin Resmî Gazete’de yayımlanmasının ardından, gerçek ve tüzel kişiler içeriğe ilişkin görüş ve önerilerini 20 gün içinde yazılı olarak Meclis Başkanlığı’na sunabilecek.
Yargıda uzmanlaşma ve iş yükü düzenlemeleri
Yasa önerisinin genel gerekçesinde, yargıda uzmanlaşmayı artırmak, yargılama süreçlerini hızlandırmak ve özellikle Yüksek Mahkeme’deki iş yükünden kaynaklanan sistemsel tıkanıklıkları gidermek amacıyla çeşitli düzenlemeler öngörülüyor. Öneri kapsamında yargı sisteminin daha etkin ve hızlı işlemesi için dört temel değişiklik planlanıyor.
Yüksek Mahkeme’nin yargıç sayısı artırılacak
Yüksek Mahkeme’nin hâlihazırda bir başkan ve yedi üyeden oluşan yapısı, bir başkan ve on üyeden oluşacak şekilde yeniden düzenlenecek. Böylece yargıç sayısı 8’den 11’e çıkarılacak.
Genel gerekçede, bu düzenlemenin mahkemenin artan iş yükünü dengelemeyi ve karar süreçlerinin daha sağlıklı yürütülmesini amaçladığı belirtildi. Yüksek Mahkeme’nin aynı zamanda Anayasa Mahkemesi, Yüksek İdare Mahkemesi, Yargıtay ve Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayı sıfatıyla görev yaptığı, Yüksek Adliye Kurulu ve Yüksek Seçim Kurulu aracılığıyla da idari sorumluluklar üstlendiği hatırlatıldı.
Üç dereceli yargı sistemine geçiş
Yasa önerisi ile hukuk, ceza ve aile davalarında üç dereceli yargı sistemine geçiş hedefleniyor. Bu sistemle ilk derece, istinaf ve temyiz aşamalarının net şekilde yapılandırılması, hatalı kararların daha erken aşamada düzeltilmesi ve hukuki denetimin güçlendirilmesi amaçlanıyor.
KKTC’de hâlen Kaza Mahkemeleri ve Yargıtay üzerinden yürütülen istinaf mahkemeleri yerine, Kaza Mahkemeleri birinci derece, istinaf mahkemeleri ikinci derece, Yargıtay ise üçüncü derece mahkeme olarak yapılandırılacak. İngiltere, ABD ve Azerbaycan gibi ülkelerde uzun süredir uygulanan üç dereceli sistem örnek alınıyor.
Kaza İdare Mahkemeleri kurulacak
Öneri kapsamında, kaza idare mahkemelerinin kurulması ve Yüksek İdare Mahkemesi’nin istinaf yetkisinin yeniden düzenlenmesi öngörülüyor. Bazı idari davalar Kaza İdare
Mahkemelerinde görülecek.
Yüksek İdare Mahkemesi, tek yargıçla özellikle Bakanlar Kurulu kararları ve Taşınmaz Mal Komisyonu kararları gibi önemli konularda ilk derece mahkemesi olarak görev yapacak. Mahkeme bünyesinde ayrıca üç yargıçlı bir istinaf heyeti kurulacak ve Kaza İdare Mahkemeleri ile tek yargıçlı Yüksek İdare Mahkemesi kararlarını inceleyecek.
İdari davalarda tazminat hakkı
Yasa önerisinde, idari davalarda mahkemelerin tazminata hükmedebilmesi için yasal dayanak oluşturulması da öngörülüyor. Mevcut Anayasa uyarınca Yüksek İdare Mahkemesi, idarenin ihmal veya kararları nedeniyle hak kaybı yaşayan kişilere tazminat hükmedemiyor.
Önerilen değişiklikle, hak ihlali yaşayan bireyler tek bir idari dava yoluyla hem hak ihlalini tespit ettirebilecek hem de tazminat talebini sonuçlandırabilecek. Düzenlemenin, Taşınmaz Mal Komisyonu davalarına ilişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uyarılarını da gidermesi hedefleniyor.