Ocak 2024'te bu köşede, KKTC turizmi için 23 maddelik bir öneriler dizisi yayımladım. Bu bir temenni listesi değildi. Söz konusu maddeler, ülkenin turizmde söz sahibi olabilmesi için hazırlanmış bir yol haritasıydı.
Hedefler açıktı. İki milyon turist, iki milyar dolar gelir, kırk bin yatak. Aradan iki yıl geçti. Turizm bilimci bir akademisyen olarak görevim, sadece önermek değil, önerinin akıbetini de takip etmektir.
Bu yazı, o takibin sonucudur. Ne alkışlamak için yazıyorum, ne de suçlamak için. Tespit yapmak için yazıyorum. Çünkü tespit yapılmadan politika üretilemez. Neticeyi baştan söyleyeyim: 23 maddenin 4'ü hayata geçmiştir, 9'u kısmen ilerlemiştir, 10'u ise ya başlamamış ya da kamuya yansıyan bir karşılığı bulunmamaktadır.
Yani ilerleme vardır, ama planın omurgası henüz inşa edilmemiştir.
Gerçekleşen ama yanıltıcı rakamlar
Birincisi, ziyaretçi sayısı hedefi tutmuştur. 2024 yılında ülkemize gelen yolcu sayısı 2 milyon 208 bin 855, 2025 yılında ise 2 milyon 589 bin 729 olarak kaydedilmiştir. Bu, KKTC turizminin potansiyelinin bir hayal olmadığını, bir gerçek olduğunu göstermektedir. Ancak burada bir şerh düşmek zorundayım. Gelen yolcu sayısı ile turist sayısı aynı şey değildir. Turist, günübirlikçi ziyaretçi değildir. Uçağa veya gemiye binerek adaya gelen ancak kayıtlı bir konaklama yerinde rezervasyon yapmayan; en az yirmi dört saat geçirmeyen kişi turist tanımına girmez.
Bir diğer yandan; Girne Antik Liman yenilenmiş ve 20 Nisan 2024'te açılmıştır. Bu, planın takvime uygun gerçekleşen maddelerinden biridir. Bununla birlikte, iskele ve mendirek çalışmaları 2026 yılında dahi devam etmektedir. Yani proje tamamlanmış değil, sürdürülmektedir.
Şans Oyunları (Değişiklik) Yasası, 2 Haziran 2025 tarihinde Cumhuriyet Meclisi'nde kabul edilmiştir. Benim önerim, yasanın geçmesinin yanı sıra online bet ve yasa dışı sanal bahis alanının etkin bir kontrol mekanizmasına kavuşturulmasıydı. Yasa geçmiştir, kontrol mekanizması ise hâlâ tartışmalıdır.
Turizmde planlama fikri kabul görmüştür. Şahsım bunu '2024-2028 Strateji ve Eylem Planı' olarak isimlendirmişti. Devlet, '2025-2034 Turizm Master Planı'nı hazırlamıştır. İsim ve takvim değişmiştir, ancak planlı turizm anlayışı resmî belgeye girmekle her hangi bir uygulama ve aksiyon başlamamıştır. Bu son derece düşündürücüdür
Kısmen İlerleyenler: Niyet Vardır, Kurumsal Yapı Yoktur Tanıtım alanında 'Ada Kıbrıs, Visit North Cyprus' projesi ile önemli bir adım atılmıştır. Yeni logo, yeni web sitesi, sosyal medya çalışmaları ve TÜRSAB-KITSAB iş birliğiyle düzenlenen B2B etkinlikleri, tanıtım ve pazarlama anlamında yeterli ve arzulanan ivme kazandırılmamıştır.
Adanın kuzeyinde artan önemli ölçüdeki girdi maliyetleri ( ulaşım, elektrik , ısıtma , soğutma, personel maaşları , gıda , yiyecek içecek) Türkiye pazarını geriye ; Avrupa Pazarını ise bitirme noktasına getirmiştir. Devletin turizm otoritelerin acil; hatta yarından tezi yok en fazla kafa patlatması ve ilgili turizm paydaşları ile çözüm bulması gereken listenin en önemli maddesi budur.
Çok tanıtma pazarlama olmaz ise turist olmaz, turist olmaz ise diğer maddelerin çok da fazla önemi kalmaz. Gelin Türkiye ne yaptı bir bakalım demiştim. Amaç Tanıtma ve pazarlamanın bir kampanya olmaktan çıkarılıp özerk bir kurumsal yapıya kavuşturulmasıydı. Bu yapılmamıştır. Tanıtım hâlâ Bakanlığa bağlı yapı ve Türkiye iş birliğiyle yürütülmeye çalışılmakta ancak sağlıklı, bütünsel bir çalışma yoktur
Mevcut Bakanlık teşkilat yapılanması çağdaş pazarlama yapılmasına engeldir. Profesyonel, alanında uzman kişilerden oluşan Özerk bir tanıtma pazarlama yapısı ivedilikle kurulmalıdır. Diğer bir kurumsal yapı; Özerk Ajans için önerim de açıktı: Tanıtım, siyasetin günlük dalgalanmasından kurtarılsın, profesyonel ve kalıcı bir yapıya kavuşturulsun. Bu yapılmadı. Tanıtım hâlâ 1989'dan beri var olan daire yapısıyla yürütülmektedir.
Bir diğer yandan; Bafra bölgesinde yatırımlar sürmektedir. Golf oteli inşaatı devam etmektedir. Ancak benim 'bir an önce tamamlanması' dediğim Bafra, hâlâ 'yapımı devam eden' bir bölgedir. Bafra'nın tamamlanması, yatırımcı ile devlet arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesine bağlıdır.
Alternatif turizmde; Sağlık turizminde özel sektör önemli gayret göstermektedir. Ancak sağlık turizmi, bireysel gayretlerle değil, devlet politikası ile gelişir. Bu politika henüz oluşturulmamıştır. Gastronomi alanında da durum benzerdir. Gastronomi turizmi söylem düzeyinde Master Plan'a girmiş, özel sektör etkinlikler düzenlemiştir. Ancak paydaşların ortak paydada buluştuğu, resmî bir 'Gastronomik Yol Haritası' ortaya konulmamıştır. Gastronomi, etkinliklerle değil, yol haritası ile gelişir.
En kritik nokta
Başlamayanlar: Planın Omurgası Hâlâ Eksiktir Şimdi en kritik noktaya geliyorum. Benim planımın omurgası üç kurumsal yapıydı: MATYA, Özerk Turizm Yatırım ve Tanıtım Ajansı ve OTEM Turizm liseleri.
Üçü de kurulmamıştır. Maraş için önerim açıktı: Siyasi ve politik hedefler doğrultusunda; Turizm bilimcileri koordinatörlüğünde Maraş Turizm Yatırım Ajansı (MATYA) kurulsun, Maraş, iki toplum için 'Turizm Barıştır' felsefesiyle ele alınsın. MATYA kurulmadı. Maraş, hâlâ siyasi pazarlıkların konusu olmaya devam etmektedir. Oysa Maraş, bir sorun değil, bir fırsattır. Doğru yönetilirse, iki topluma da kazandırır, adaya barış getirir.
OTEM ( Turizm liseleri ) için önerim de aynı netlikteydi: Kıbrıs kültürünü bilen, Kıbrıs destinasyonunu tanıyan, nitelikli işgücü yetiştirilsin, yerli istihdam devlet politikası olsun. OTEM felsefesi ile her bölgeye kurulacak olan turizmde teknik mi dersiniz, ara eleman mı dersiniz özellikle yiyecek içecek servis, mutfak, kat hizmetleri, resepsiyon vs. gibi departmanlar için personel yetiştirilsin.
Artık yeni plan değil, icraat zamanıdır
Bu yazı bir tespit makalesidir. Tespit yapmak, akademisyenin görevidir. Yapılan işleri takdir ediyorum. Girne antik Limanı, Master Plan ve Şans Oyunları Yasası, atılmış önemli adımlardır. Elimizde bilmem kaç sayfalık turizm master plan vardır. Ancak kalbe dokunan Elimizde 23 madde vardır.
Şimdi yapılması gereken, bu planın arkasına kurumsal yapıyı koymaktır. KKTC turizmi, kurtuluşu hak eden bir potansiyele sahiptir. Yeter ki planı rafta değil, sahada tutalım turizmi günlük siyasetin değil, devlet aklının konusu yapalım.



Otelcilik ve Turizm Liseleri turizm sektorundeki tum birimlere (otel, lokanta, acente, cafe, tesis vb) nitelikli eleman yetistirerek, hem calisanin, hem isverenin ve hem de hizmet alan turist ve/veya musterinin son derece memnun kalmasina onculuk eden okullardir. Adada hala bir OTML'nin bulunmamasi buyuk bir vizyonsuzluk ornegidir..!