Girne’de bildiğim kadarıyla beş, İskele bölgesinde iki, Bafra bölgesinde ise üç adet beş yıldızlı otel yatırımının bitirilmesi için uğraşılıyor. Bunlar öyle 300–500 yataklı yatırımlar değil, en azından bin yatak üzerindeki yatırımlar. En az 500 oda yani 1000 yatak bir yatırımın hayat bulması için 2024 yılı oda maliyetlerini düşündüğümde (upper scale beş yıldız artı) oda başı 10.000 Pound’u gözden çıkarmanız lazım. Arsa bedeli, diğer restoranlar, toplantı odaları, rekreasyon alanları, şans oyunları salonu derken beş yıldız plus otelin hayat bulması için en az 50 milyon Pound daha koyun, alın size 100 milyon Pound’luk bir maliyet. Böylesine bir yatırımı gerçekleştirmek için madem ki Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti bir destinasyon olarak görülüyor ve buna yatırım yapılıyor; demek ki adanın yatırım iklimi şu anda çok kazandırmıyor ise bile ilerisi için umut vaat ediyor.

Uluslararası bir yatırımın önemi

Adada olması kuvvetle muhtemel bir barışın, yapılacak olan yatırım bedelinin aslında pazar bedeli ile en az üç katına çıkması bekleniyor. Bunun Türkçesi ne demek? 1 TL yapılan bir yatırım, yakın bir zamanda barış olursa pazarda edineceği başarı ve imajla 3 TL’ye çıkacak demek. Günümüzde 27.000 toplam yatağın 18.500 küsur yatağını şans oyunları sektörüne sahip oteller barındırıyor ise, bu sektörün büyürken diğer küçük ve orta boylu tesislerin korunması amacıyla devletin üzerine çok önemli görevler düşmektedir. Bu küçük ve orta boylu işletmeler, aramızda güçlendirilebilecek olan tamamlayıcı turizm modellerine ev sahipliği yapabilecek niteliklere sahiptir. Deniz kenarında olanlar, deniz–kum–güneş turizminin yanında, kış aylarında rahatlıkla yürüyüş (trekking), arkeoloji, sağlık turizmi, spor turizmi gibi turizm modellerine yönelerek bu alanda kendilerine pazar bulabilirler. Burada önemli olan, devletin bu tarz küçük otellere bu alanda yapacakları tanıtım ve pazarlama faaliyetlerine destek vererek onları bu alana yönlendirmeleridir.

Yeni otellerin gelmesiyle iş gücü nereden karşılanacak?

Her gün basınımızda okuduğumuz kaçak iş gücü, kaçak öğrenci gibi çok sevmediğimiz başlıklar bir şekilde kontrol altına alınmalıdır. Ülkemizde var olduğuna inandığımız yaklaşık 75.000 öğrenci, aslında turizm sektöründe tam zamanlı olarak çalıştırılabilir ise; devletimiz ve otellerimiz bu alanda büyük bir rahatlama yaşayacaktır. Çalışma Bakanlığının kendi içerisinde yapacağı yasa ve tüzüklerdeki değişiklikler ile adamızda aktif olarak kayıtlı olan ve her dönem derslerine katılan bir öğrencinin üniversiteler bazında kontrol ve denetimi etkin hale getirilerek, böylesine önemli yatırımları hayata geçirmeye çalışan iş adamlarına da bu anlamda insan kaynağı bağlamında önemli bir rahatlama yaşatacaktır. Öğrencilerin herhangi bir işletmede, şimdiki mevzuatlara göre, tam zamanlı olarak çalışması mümkün değildir. Stajyer adı altında öğrencilerin çalıştırılması mümkündür ancak o da yarı zamanlı olarak, sosyal sigorta yatırımı olmadan bu öğrenciler çalıştırılabilmektedir. Hâlbuki böylesine büyük bir iş gücünü ülkemiz ekonomisine kazandırmak çok kolaydır, bunun için de çalışılmalıdır. Hiçbir kanun kutsal kitap gibi, noktası virgülü değiştirilemez pozisyonunda değildir. Bu öğrencilerin yarı zamanlı çalıştırılmasında (stajyer adı altında) herhangi bir sıkıntı yoktur ancak yapılacak olan çalışma yasası kapsamındaki değişikliklerle, etkin ve fiili denetim yoluyla böylelikle kaçak iş gücü ve insan sayısının önüne geçilecektir.

Esas mesele turizm ekonomisi

Sürekli turizm destinasyonumuzu, adamızı bilmeyen kaçak kişilerin sektörde çalışmasının da önüne geçilecektir. Resepsiyon, garson, komi, oda hizmetlerine personel mi istiyorsunuz, alın size turizm fakültelerimiz var; geri planda muhasebeye, tanıtma, pazarlama, halkla ilişkiler ihtiyacınız mı var, alın size işletme fakültemiz var; mutfakta personele mi ihtiyacınız var, alın size gastronomi ve mutfak sanatları bölümlerimiz var; havaalanında yer hizmetlerine personel mi istiyorsunuz, alın size havacılık bölümlerimiz var; pasta şefine mi ihtiyacınız var, alın size pastacılık bölümlerimiz var; alakart mutfağı şefi mi arıyorsunuz, alın size alakart mutfak üzerine okulları da ders veren hocalar ve çok başarılı öğrenciler var. Bu örnekleri çoğaltmak mümkün.

Formül nasıl çalışacak?

Burada unutulmaması gereken; dört bacağın aktif bir şekilde çalıştırılması lazım. Birincisi devlet bacağı (Turizm, Çalışma ve Eğitim Bakanlıkları), ikincisi üniversiteler, üçüncüsü Otelciler Birliği ve ilgili diğer sivil toplum, restoran, acente, rehberler birikimi ve tabii ki oteller. Bu dört bacak arasında sağlanacak olan mutlak koordinasyon ve iş birliği neticesinde yatırımcılar bilmem kaç yüz bin dolarlar verip yurt dışından işçi getirmeye muhtaç bırakılmayacak, onlara üç öğün yemek ve konaklama lojman mecburiyetinden kurtulacak, devlet kaçak iş gücüyle uğraşmayacak, üniversitede okuyan öğrenciler ise en azından okudukları süre boyunca kendi alanlarında çalışarak hem para kazanacak hem de tecrübe yapacak. Bunu hayata geçirmek için bir düşünün derim. Söz uçar, yazı kalır.