Uluslararası düzeyde meşhur iki hukukçu KKTC’nin tanınmasının egemen bir hak olduğunu açıkladılar. Kimdi bu hukukçular:
1. Sir Elihu Lauterpacht - 1928-2017
Cambridge Üniversitesi’nde uluslararası hukuk profesörü. Babası Hersch Lauterpacht, modern uluslararası hukukun kurucularından.
Ne iş yaptı:
• Uluslararası Adalet Divanı ICJ’de 20+ davada avukat/temsilci oldu. Bosna-Hersek vs. Sırbistan soykırım davası, Libya vs. İngiltere Lockerbie davası gibi dev davaların avukatıydı.
• “Lauterpacht Merkezi” Cambridge’de uluslararası hukukun Harvard’ı sayılır.
• “Devlet tanıma” ve “self-determination” konularının en otorite isimlerinden biriydi.
Kıbrıs ile bağı: 1983’te KKTC ilanı sonrası BM Genel Kurulu’nda Türk tarafına hukukî görüş sundu. Özet tezi: “BMGK 541-550 tavsiye niteliğinde. Tanıma devletlerin egemen hakkı. KKTC Türklerinin self-determination hakkı 1963’te ortaklık bozulunca doğdu.”
2. Monroe Leigh - 1925-2006
Amerikalı diplomat-hukukçu. 1973-1976 arası ABD Dışişleri Bakanlığı Hukuk Müşaviriydi. Yani ABD’nin “uluslararası hukukta ne yaparız” diyen adamıydı.
Ne iş yaptı:
• ABD’nin Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olma sürecini yönetti.
• Amerikan Uluslararası Hukuk Derneği ASIL Başkanı oldu.
• Devlet pratiğini bilen akademisyen. “Kağıt üstünde hukuk” değil, “devlet masada ne yapar”ı bilen isimdi.
Kıbrıs ile bağı: 1980’ler sonunda Kıbrıs Türk tarafı için BM’de sözlü görüş bildirdi. Özet tezi: “1960 Kıbrıs Cumhuriyeti 1963’te fiilen bitti. BM 1964’te Rum yönetimini ‘hükümet’ diye tanıdı, bu siyasi tercihti. Aynı siyasi tercihle KKTC de tanınabilir. BMGK tanımayı yasaklayamaz.”
Kıbrıs ile bağı: 1983’te KKTC ilanı sonrası BM Genel Kurulu’nda Türk tarafına hukukî görüş sundu. Özet tezi: “BMGK 541-550 tavsiye niteliğinde. Tanıma devletlerin egemen hakkı. KKTC Türklerinin self-determination hakkı 1963’te ortaklık bozulunca doğdu.
İkisinin ortak argümanı neydi?
1. Tanıma = Devletin egemen hakkı: BMGK “tanımayın” diyemez. Tanıma siyasi karardır, hukuk emredemez.
2. 541-550 VI. Bölüm kararı: Madde 25 bağlayıcılığı yok. VII. Bölüm ambargo kararı değil.
3. Self-determination: Türkler 1963’te ortaklıktan atıldı. 20 yıl getto/ambargo yaşadılar. Bu durumda kendi devletini kurma hakkı uluslararası hukuka aykırı değil.
4. 1960 Cumhuriyeti fiilen bitti: Rum tarafı tek taraflı anayasayı değiştirip ortağı attı. Hukuken “iki ortaklı devlet” bitti.
Kısaca: Biri akademik otorite, biri devlet pratiği otoritesi. İkisi birleşince Türk tarafının eline “BMGK kararı hukuken bağlayıcı değil” argümanı geçti.
İronik taraf: Lauterpacht, babası Hersch’in “sovereignty” teorisini savunuyordu. O da “devlet varsa tanıma onu yaratmaz, sadece tescil eder” diyordu. KKTC için “varlık var, tanıma eksik” demesi oradan geliyor.
