Kültürel Miras Teknik Komitesi Kıbrıslı Türk Eş Başkanı Ali Tuncay, komitenin 2008’den bugüne kadar adanın her iki tarafında 180’in üzerinde eski yapılarda eserinde restorasyon, acil müdahale, konser-vasyon ve etüt çalışması gerçekleştirdiğini açıkladı. Tuncay, 2025 yılında tamamlanan veya tamam-lanma aşamasına gelen projelere örnek olarak Gazimağusa’daki Aziz George Kilisesi ve Larnaka Tuzla Camisi koruma çalışmalarını gösterdi. Tuncay, Mormenekşe’deki tarihi taş evdeki restorasyonun 2026’nın ilk çeyreğinde tamamlanmasının hedeflendiğini belirtti.
2026 yılı planları
Tuncay, 2026 için planlanan çalışmalara ilişkin, Baf ve Larnaka bölgelerinde 10 camide ihale sürecinin başlatıldığını, Girne bölgesinde beş yeni proje başlatmayı planladıklarını açıkladı. Tuncay, Gazimağusa surlarının en yıpranmış bölümü olan Diamente Burcu için proje hazırlıklarının sürdüğü, Lefke’de Acen-du Kilisesi ve Belediye binası yakınındaki su kemerlerinde de çalışmalar yapılacağının altını çizdi. Lefko-şa surlarındaki çökme riskine dikkat çeken Tuncay, eski Cumhurbaşkanlığı binalarındaki İngiliz koloni dönemi dışındaki ek yapıların yıkılmasının surların korunması için acilen değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Tuncay, komitenin projeleri önceliklendirirken üç kriteri göz önünde bulundurduğunu belirtti: “yapının statik durumu ve acil müdahale gerekip gerekmediği, tarihsel, kültürel veya dini değeri ve insanlar için sembolik önemi.”
Komitenin 2008’den bu yana önemli bir ilerleme kaydettiğini belirten Tuncay, farklı fazlar altında yürü-tülen çalışmalar kapsamında bugüne kadar 180’in üzerinde eser üzerinde restorasyon, acil müdahale, konservasyon veya etüt çalışması yapıldığını söyledi.
45 milyon euroya yakın kaynak kullanıldı
Tuncay, 2010’dan itibaren komite çalışmalarına 45 milyon euroya yakın kaynak kullanıldığını, bunun büyük kısmının Avrupa Birliği tarafından sağlandığını belirtti. Tuncay, “UNDP, komitenin uygulama ortağı olarak projelerde yer alıyor; Kıbrıs Vakıflar İdaresi, Kıbrıs Rum Ortodoks Kilisesi, uluslararası vakıflar ve elçilikler de zaman zaman finansal destek sağlıyor”dedi.
Tamamlanan ve devam eden projeler
Tuncay, 2025’te tamamlanan projeler arasında Gazimağusa’daki Aziz George Kilisesi, Larnaka Tuzla Camisi, Güney Kıbrıs’taki Dohni, Evdim, Tera ve Alaminyo camilerindeki koruma çalışmalarının bulun-duğunu aktardı. Tuncay, Kuzey Kıbrıs’ta Kanakarya Manastırı, Akdoğan’daki Panagia Kilisesi ve Gir-ne’deki Chrypolitissa Kilisesi’ndeki çalışmaları tamamlandığını söyledi. Tuncay, Apsinthonissa Manastı-rı ve Apostolos Andreas Manastırı’ndaki restorasyonların ise devam ettiğini açıkladı. Tuncay, “Dini olmayan yapılarda da çalışmalar sürüyor; Mormenekşe’deki tarihi taş evdeki restorasyonun 2026’nın ilk çeyreğinde tamamlanması planlanıyor”dedi.
Surlar ve kaleler
Tuncay açıklamalarına şöyle devam etti:
“Gazimağusa surlarında Othello Kalesi, Akkule, Martinengo Tabyası ve Canbulat Burcu gibi kritik nok-talar tamamlandı. Lefkoşa surlarındaki çökme ve riskli bölgeler için hızlı ve etkili müdahaleler gerçek-leştirildi. Girne Kalesi’ndeki Batık Gemisi Galerisi’nde yapılan restorasyon ve çatının izolasyon çalışma-ları tamamlandı.”
Mezarlık restorasyonları
Tuncay, mezarlıkların her iki taraf için hassas bir konu olduğunu belirterek, 2 Nisan 2025’te liderlerin aldığı karar doğrultusunda sorumluluğun Komite’ye verildiğini hatırlattı. İlk etapta 15 Türk ve 15 Rum mezarlığında çevre duvarı, sınır telleri, bitki temizliği ve mezar taşlarının onarımı yapıldı. Çalışmalar tamamlandıktan sonra isteyen kişiler, aile mezarlarını kendi finansmanlarıyla yaptırabilecek.
Yaptığımız yalnızca taşları onarmak değil
Tuncay, Kıbrıs’ın tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yaptığını vurgulayarak, komitenin çalış-malarının sadece taş onarımı olmadığını, iş birliği ve karşılıklı saygıya dayalı paylaşılan bir kültürel miras zemini inşa etmek olduğunu ifade etti. Tuncay, komitenin başarısının Kıbrıslı Türk ve Rumların eşitlik temelinde iş birliği yapabileceğinin somut bir örneği olduğunu söyledi.
Tuncay, projelere katkı sağlayan Kültürel Miras Teknik Komitesi, Danışma Kurulu ve UNDP uzmanları-na teşekkürlerini iletti.
